Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của cây kèn “diatonic” 10 lỗ SUB-30 của hãng Suzuki.

Chỉ là nhận xét và phỏng đoán của một người chưa hề sở hữu cây kèn này 🙂
Đã viết xong 😀
Một số tài liệu tìm được (các bạn chú ý các ảnh chụp và hình vẽ là chúng có mâu thuẫn với nhau 😀 ):
http://www.suzukimusic.com/harmonicas/sub30/


http://www.modernbluesharmonica.com/board/board_topic/5560960/4153796.htm?page=2

http://x-reed.com/products.php

Đoạn phim về SUB-30:

Bằng sáng chế có liên quan:
http://www.google.com/patents/US5182413

Theo nguyên tắc (dip) bend kiểu hai lưỡi gà trên cây kèn diatonic lưỡi gà đơn (diatonic 10-12 lỗ nói chung và Blues nói riêng), chiều hơi (dip) bend sẽ cùng chiều với chiều hơi bình thường của lưỡi gà mang nốt bình thường cao hơn, tạo ra nốt dip bend nằm ở giữa hai nốt bình thường. Ví dụ, ở lỗ 1, lưỡi gà hút bình thường là Rê 4, cao hơn lưỡi gà thổi bình thường Đô 4, vậy động tác dip bend ở lỗ này có chiều hơi là hút, tạo ra nốt Đô 4 thăng/ Rê 4 giáng.

Tuy nhiên, kèn diatonic lưỡi gà đơn bình thường không thể tạo ra các nốt chromatic còn thiếu mà nằm ở giữa các lỗ với nhau. Ví dụ, lỗ 1 có hai nốt bình thường là Đô 4 và Rê 4, dip bend tạo ra Đô 4 thăng/ Rê 4 giáng; lỗ 2 có hai nốt bình thường là Mi 4 và Xon 4, dip bend tạo ra Pha 4, Pha 4 thăng/ Xon 4 giáng; nhưng nốt chromatic mà nằm giữa nốt cao nhất của lỗ 1 và nốt thấp nhất của lỗ 2 là Rê 4 thăng/ Mi 4 giáng thì không thể tạo ra được bằng dip bend vì hai lưỡi gà Rê 4 lỗ 1 và Mi 4 lỗ 2 không thể tương tác với nhau được. Điều đó tạo nên các khoảng hở, không đầy đủ trong dãy các nốt chromatic mà cây kèn có thể dip bend tạo ra.

Để khắc phục nhược điểm đó, các nhà sáng chế đã thêm vào một hoặc hai lưỡi gà dip bend bổ sung cho mỗi lỗ kèn, cũng tuân theo quy luật dip bend hai lưỡi gà. Các lưỡi gà bổ sung này tạo ra khả năng dip bend thêm chiều hơi kia trên mỗi lỗ, tức là chiều hơi cùng chiều với lưỡi gà bình thường có nốt thấp hơn. Để được như thế, lưỡi gà bổ sung phải mang nốt thấp hơn lưỡi gà bình thường mang nốt thấp nhất của lỗ và có chiều hơi ngược với lưỡi gà này. Ví dụ, ở lỗ 2 kèn Blues, lưỡi gà bình thường Mi 4 thổi và thấp hơn cũng có thể dip bend chiều thổi để tạo nốt Rê 4 thăng/ Mi 4 giáng trước đó còn thiếu nhờ vào một lưỡi gà bổ sung, có chiều hơi hút, mang nốt Rê 4.

Vậy là trong mỗi lỗ, có đến 3-4 lưỡi gà tổng cộng, cả chính và phụ, và ngược chiều hơi nhau. Vấn đề là, khi thổi hoặc hút bình thường, sẽ có chiều hơi mà làm cho nhiều lưỡi gà cùng kêu một lúc. Ví dụ ở lỗ 2 kèn Blues, có 3 lưỡi gà tổng cộng, gồm lưỡi gà chính Mi 4 thổi, lưỡi gà chính Xon 4 hút và lưỡi gà phụ Rê 4 hút; khi thổi bình thường thì không vấn đề gì, chỉ có lưỡi gà chính Mi 4 thổi là kêu, thế nhưng khi hút thì cả lưỡi gà chính Xon 4 hút và lưỡi gà phụ Rê 4 hút đều kêu.

Người ta khắc phục điều đó bằng cách làm các biện pháp để ngăn lưỡi gà phụ không kêu ở cùng chiều hơi với lưỡi gà chính mà cùng chiều hơi với nó, nhưng lại vẫn tương tác được với lưỡi gà chính ngược chiều hơi với nó trong động tác bend. Ví dụ, ở lỗ 2 kèn Blues, người ta cần ngăn lưỡi gà phụ Rê 4 chiều hút không kêu khi hút để kêu lưỡi gà chính Xon 4 chiều hút; nhưng vẫn cho phép nó tương tác với lưỡi gà chính Mi 4 chiều thổi trong động tác dip bend chiều thổi.

Có hai biện pháp mà mình biết, khác nhau trên cây SUB-30 của Suzuki và XB-40 của Hohner.

Trên cây SUB-30, người ta cố gắng chỉnh khe lưỡi gà của lưỡi gà phụ thật là thấp, thậm chí thấp hơn cả cách chỉnh khe overbend; tức là, người ta ấn ngập luôn đầu lưỡi gà vào lỗ lưỡi gà, tuy nhiên không cho nó ló sang mặt bên kia của tấm đế lưỡi gà. Bằng cách đó, tự một mình nó không thể nào kêu được ở bất kỳ chiều hơi nào, trừ khi tương tác với lưỡi gà chính ngược chiều hơi với nó trong động tác dip bend.

Biện pháp thứ hai, trên cây XB-40, đó là gắn van cho lưỡi gà phụ, đóng nó lại ở chiều hơi đúng của nó, nhưng lại mở ra ở chiều hơi ngược với nó, với cùng mục đích như ở trên.

Tuy nhiên, có một khó khăn là nếu gắn van theo kiểu bình thường cho lưỡi gà phụ với mục đích như trên, lá van sẽ áp sát vào lưỡi gà và cản trở nó rung thậm chí khi lá van đã mở. Vì vậy, người ta làm cách nào đó để đặt lá van này cách xa lưỡi gà phụ một khoảng cách cần thiết. Trên cây XB-40, lá van này được gắn trên lược kèn, mà lược kèn của cây này cũng được thiết kế lại đặc biệt cho mục đích gắn van cách rời.

Điểm đặc biệt ở cây XB-40 là mỗi lỗ có 4 lưỡi gà, và người ta thiết kế lại cây kèn như thể mỗi khoang lưỡi gà thực chất lại là hai khoang lưỡi gà con, mỗi khoang lưỡi gà con có một bộ 2 lưỡi gà thổi-hút của riêng nó, và nó chỉ có một van để đóng mở cả hai 2 lưỡi gà này. Hai khoang lưỡi gà con được gắn van ngược chiều hơi nhau, để đảm bảo rằng ở mỗi chiều hơi, chỉ có một khoang là được mở ra mà thôi. Muốn thổi bình thường và bend thổi thì dùng một khoang, muốn hút bình thường và bend hút thì dùng khoang kia, nước sông không phạm nước giếng 😀 . Điều đó giải thích cho kích thước cồng kềnh của cây XB-40. Bù lại, cây kèn hoạt động ổn định hơn vì các hoạt động được phân chia rạch ròi nhờ các van.

Trên cây SUB-30, nó vốn cũng được gắn van, nhưng van được gắn ở đây chỉ là cho một lưỡi gà chính, vì mục đích là tiết kiệm hơi, bù lại lượng hơi thoát qua lưỡi gà phụ cùng chiều hơi với nó.

Do tính chất dip bend bổ sung hoạt động tốt hay không thì phụ thuộc chỉ vào cách chỉnh khe của lưỡi gà phụ, cây SUB-30 này hoạt động không ổn định vì khe của lưỡi gà phụ dễ bị thay đổi sau khi chơi một thời gian dài, hoặc do nhà sản xuất chỉnh không tốt ngay từ đầu. Hơn nữa, lưỡi gà phụ tuy không phát ra nốt nhạc nghiêm chỉnh khi chơi bình thường, nhưng nó lại phát ra tiếng rít không mong muốn.

Do người tiêu dùng than phiền về cây SUB-30, người ta mới bổ sung thêm tấm đế gắn van cách rời màu vàng nâu như ảnh chụp ở trên để bắt chước trở lại tính ổn định của cây XB-40 😀

Đăng bởi HarmonicaFreshman

Ờ-bao-tờ du

Bạn nghĩ gì về bài viết này?

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: